Podobnie jak w przypadku wielu innych tradycji, geneza i tej sięga czasów pogańskich. Święto sobótki urządzane w najkrótszą noc w roku związane było z kultem ognia i wody. Rozpalano wtedy wielkie ogniska, śpiewano pieśni, panny wiły wianki i puszczały je na wodę. Obserwując ich zachowanie próbowano przepowiedzieć przyszłość - jego zatonięcie mogło zwiastować rychłą śmierć właścicielki, a jeśli wianek kręcił się w jednym miejscu, nie odpływając, wróżyło to staropanieństwo.

W czasach chrześcijańskich kult wody i ognia zastąpiono uroczystościami ku czci św. Jana Chrzciciela. Choć Kościół zwalczał stare przesądy i zwyczaje, przetrwały one w formie zabawy ludowej, tracąc cechy pogańskiego święta.

Około połowy XIX wieku zwyczaj obchodzenia wianków zyskał rozbudowaną formę publicznego widowiska i do dziś ma podobny charakter i przebieg. Widowiska typu "światło i dźwięk", a w ostatnich latach - koncerty światowych gwiazd muzyki rozrywkowej gromadzą nad Wisłą tłumy. Całość kończy pokaz sztucznych ogni.