Na znak świetnego zwycięstwa

Zapomniane święto

W dwudziestoleciu międzywojennym polskimi świętami narodowymi ustanowiono 3 maja i 11 listopada. Kto dziś wie, że przez stulecia, przed utratą niepodległości, tę rolę pełnił dzień 15 lipca? Niezwykle ważną w historii narodu polskiego tradycję celebrowania grunwaldzkiej rocznicy przypomni wystawa Na znak świetnego zwycięstwa – kulminacyjny punkt organizowanego w tym roku przez Zamek Królewski na Wawelu projektu „Grunwald 2010”.

W maju 1410 roku Władysław Jagiełło wyruszył z Wawelu, aby 15 lipca pod Grunwaldem odnieść swoje największe zwycięstwo – nad Zakonem Krzyżackim. W listopadzie następnego roku zdobyte chorągwie krzyżackie zostały złożone przy grobie św. Stanisława. W roku 1434 monarcha spoczął w wawelskiej katedrze. Przez wiele wieków coroczne obchody rocznicy triumfu koncentrowały się wokół wawelskiego wzgórza. Chorągwie przetrwały w katedrze blisko 250 lat. Zniszczone prawdopodobnie podczas potopu szwedzkiego, były później wielokrotnie rekonstruowane „dla wiecznej pamięci grunwaldzkiej wiktorii”. Było to możliwe dzięki dziełu Jana Długosza Banderia Prutenorum, który zawarł w nim opisy i ilustracje prawie wszystkich zdobytych sztandarów. W związku z obecną wystawą zdecydowano się odtworzyć brakujące elementy liczącego pierwotnie 56 sztuk zbioru. Wybrane rekonstrukcje zobaczymy w centralnej sali ekspozycji obok wizerunku św. Stanisława i tekstu hymnu polskiego rycerstwa – Bogurodzicy. Na Wawel sprowadzono także inne trofea, przekazane przez Jagiełłę jako wota do najważniejszych kościołów Rzeczypospolitej. Ciekawostką będzie średniowieczny egzemplarz słynnych Objawień św. Brygidy, która przepowiedziała klęskę Krzyżaków.

W następnych stuleciach, zgodnie z intencją Jagiełły, uroczyście obchodzono przypadającą w dzień Rozesłania Apostołów rocznicę bitwy. O znaczeniu święta świadczyć może ewangelistarz przekazany katedrze krakowskiej na mocy testamentu biskupa Piotra Tomickiego w 1542 roku – na kartach rękopisu zawierających czytania na 15 lipca malarz umieścił herb Polski, wizerunek Jagiełły oraz informację o grunwaldzkiej wiktorii. Z okazji wystawy rękopis po raz pierwszy od 10 lat opuści archiwum. Grafiki oraz dzieła sztuki pokażą recepcję wydarzenia przez kolejne pokolenia Polaków. Ta część ekspozycji przypomni też o organizowanych niegdyś co rok w Krakowie uroczystych procesjach z katedry do nieistniejącego dziś kościoła św. Jadwigi na Stradomiu. Tradycję tę przerwały dopiero rozbiory Polski.

Wyjątkowy charakter miały krakowskie obchody pięćsetlecia Grunwaldu w 1910 roku, które przekształciły się w trzydniową patriotyczną manifestację. Jedną z ważniejszych atrakcji miał być pokaz Bitwy pod Grunwaldem Jana Matejki. Kiedy warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych nie wyraziło zgody na udostępnienie dzieła, zwrócono się z zamówieniem do Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego. Tak powstała monumentalna diorama, którą zaprezentowano w specjalnym pawilonie na placu św. Ducha. Po wystawie obraz zaginął i dopiero w 1989 roku został przypadkowo odnaleziony w magazynach Lwowskiego Muzeum Historycznego. Na przełomie lat 2009/2010 krakowscy specjaliści przeprowadzili pieczołowitą konserwację wielkiego malowidła, które zobaczymy teraz w pełnej krasie. Zdjęcia, pamiątki, okolicznościowe publikacje przypomną także inne wydarzenia z 15-17 lipca 1910 roku. Ważnym eksponatem jest zachowany fragment pomnika grunwaldzkiego, zniszczonego przez Niemców w czasie II wojny światowej, przedstawiający głowę księcia Witolda. Wystawę zamyka Hołd pruski Jana Matejki przedstawiający hołd lenny złożony w 1525 roku królowi Zygmuntowi Staremu przez ostatniego wielkiego mistrza Zakonu. Prezentacji towarzyszyć będzie bogaty program edukacyjny: zwiedzanie z kuratorami, interaktywne zajęcia dla dzieci odbywające się w przestrzeni wystawy, wykłady.

Uroczysty koncert w rocznicę bitwy
W ramach projektu „Grunwald 2010” zrealizowano w tym roku wiele programów edukacyjnych i konkursów. Rozstrzygnięto także wstępny etap pierwszego ogólnopolskiego konkursu Wawel: musica festiva – trzy utwory nominowane do głównej nagrody przez jury pod przewodnictwem Henryka Mikołaja Góreckiego usłyszymy 15 lipca, w dniu otwarcia wystawy dla publiczności, na dziedzińcu arkadowym zamku: wówczas zostanie wyłoniony ostateczny zwycięzca. Program koncertu, który poprowadzi Stanisław Krawczyński, uzupełni II Symfonia „Kopernikowska” Góreckiego. (Dorota Dziunikowska, miesięcznik Karnet)

W załączniku pełny program wydarzeń towarzyszących wystawie.