Jan Matejko (1838-1893)

Malarz polski i historiozof, uważany jest za najwybitniejszego polskiego twórcę obrazów historycznych i batalistycznych. Niezwykle utalentowany – w wieku trzynastu lat przyjęty do krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, jako 24 latek namalował Stańczyka – jeden ze swoich najsłynniejszych obrazów. Uczestniczył w pracach komisji konserwatorskich podczas odnawiania ołtarza Wita Stwosza w kościele Mariackim, restauracji gmachu Sukiennic, zamku na Wawelu oraz kościoła Mariackiego. Niemal codziennie odwiedzał Wawel, Bibliotekę Jagiellońską oraz liczne kościoły. Jego wizyty kończyły się zawsze skrupulatnymi notatkami – zgromadził kilka tysięcy rysunków, tzw. Skarbczyk, z którego korzystał do końca życia. Całkowicie poświęcił się malarstwu historycznemu by, ilustrując dzieje ojczyzny, krzepić serca rodaków. Wielki patriota – z wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych wrócił po niecałych dwóch miesiącach, podobno z powodu nieporozumień z tamtejszą kadrą profesorską – na zalecenie, aby na obrazie Jan Kazimierz na Bielanach król klęczał, Matejko z dumą odparł, że "królowie polscy przed nikim nie klęczeli". Nie przyjął stanowiska dyrektora Praskiej ASP, co stało się impulsem do powierzenia mu stanowiska dyrektora krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Jego uczniami byli m.in. Maurycy Gottlieb, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański. Matejko usilnie walczył o upiększenie Krakowa: pokłócił się nawet z Radą Miejską, gdy ta zarządziła wyburzenie średniowiecznego klasztoru Duchaków pod budowę Teatru Miejskiego. Obrażony artysta odmówił pochowania go w Krypcie Zasłużonych na Skałce – ostatecznie spoczął na cmentarzu Rakowickim.



Mało znana fotografia Jana Matejki z lat 70-80-tych XIX w. - w kartonikowej odbitce J. Grodzickiego w Radomiu (z kol. Ir. Cz-B via JM)