Dzisiejszy plac Wolnica jest częścią dawnego rynku miasta Kazimierza. Nazwa pochodziła od łacińskiego forum liberum, czyli prawa wolnego handlu, które raz w tygodniu, w soboty, umożliwiało kupcom na rynku kazimierskim sprzedawanie mięsa poza jatkami. Rynek ów, wytyczony z rozmachem niedługo po lokacji miasta (1335 r.), swą powierzchnią niewiele ustępował krakowskiemu. Od strony zachodniej sięgał dzisiejszej ul. Augustiańskiej, a od strony południowej linii ul. Skawińskiej i domu Esterki (ul. Krakowska 46). Pierzeje wschodnia i północna pozostały niezmienione. Przez środek rynku (dzisiejszą ulicą Krakowską) biegł handlowy szlak solny, prowadzący w kierunku Wieliczki i Bochni. Najazd szwedzki (1655 r.) i wojna północna (1704-1705) mocno zrujnowały Kazimierz. Postępująca destrukcja zabudowy sprawiła, że całe układy urbanistyczne - m.in. rynek - w znacznej mierze przestały być czytelne.

O dawnej świetności miasta świadczył wówczas tylko wyniosły, choć też zrujnowany ratusz, stojący w centrum Wolnicy. Niegdyś gotycki (relikty XIV-wiecznych murów zachowały się w piwnicach), dwukrotnie płonął i każdorazowo był odbudowywany. Podczas prac przeprowadzonych kolejno w latach 1578 i 1623 utrwalone zostały renesansowe formy gmachu, z rzadkimi w Krakowie krenelażowymi attykami i wieżą nakrytą skromnym hełmem.

Po włączeniu Kazimierza do Krakowa (1800 r.) w ramach akcji „upiększającej" wytyczono nowe linie regulacyjne ulic i to wtedy plac Wolnica zyskał dzisiejsze granice. Ratusz, gruntownie przebudowany w roku 1876, stał się siedzibą szkoły, a po II wojnie światowej swoje miejsce znalazło tu Muzeum Etnograficzne. W jego wschodnią ścianę wmurowano tablicę (1907), upamiętniającą przybycie Żydów do Polski. W roku 1970 na placu ustawiono fontannę z rzeźbą Trzej grajkowie autorstwa Bronisława Chromego.