Ulica Szeroka

Ta ulica to właściwie wydłużony rynek, ze starymi synagogami, pałacem i dostojnymi domami z XVI, XVII i XVIII wieku. W średniowieczu było to centrum wsi Bawół, włączonej do Kazimierza wkrótce po lokacji miasta, w roku 1340. Według Jana Długosza to właśnie w tej okolicy miały stać pierwsze budynki ufundowanego przez Kazimierza Wielkiego uniwersytetu (niestety nie ma na to żadnych dowodów). Po dekrecie Jana Olbrachta (1495 r.), nakazującym de facto opuszczenie Krakowa, zaczęli się tu osiedlać krakowscy Żydzi. Wkrótce uformowało się Miasto Żydowskie oddzielone zgodnie z obowiązującymi wówczas zwyczajami wewnętrznymi murami od reszty Kazimierza. Co najmniej od początku XVII wieku jego centrum stanowiła ulica Szeroka. Zapewne na przełomie XV i XVI wieku stanęła tu synagoga zwana Starą, a niespełna pół wieku później, obok założonego wcześniej cmentarza - druga bóżnica (Remuh).

Również później budowano tu skromne domy modlitwy, a także bóżnice, jak zachowana do dziś synagoga Wolfa Poppera (Bociana), bogatego kupca i bankiera, ufundowana w roku 1620. Zbudowano ją na zapleczu kamienicy przy ulicy Szerokiej 16, tuż przy murze obronnym. Wejście ogrodzono murem z ozdobną, trójosiową bramą. Wzniesiona z cegły, podparta kamiennymi szkarpami, jednonawowa, nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami, została niestety zrujnowana przez hitlerowców. Z dawnego wyposażenia ocalały - jakimś cudem - XVIII-wieczne dębowe, ażurowo rzeźbione odrzwia, piękny przykład dawnej snycerki. Przedstawione na nich wizerunki lwa, orła, lamparta i jelenia symbolizować miały zapewne siłę i ludzkie zdolności. Odrzwia te musiały chyba najzwyczajniej spodobać się niemieckim żołdakom, bo trudno inaczej wytłumaczyć ich ocalenie. Obecnie przechowywane są w prywatnym muzeum w Jerozolimie. Po remoncie, od roku 1965, mieści się tu Staromiejskie Centrum Kultury Młodzieży.

Nie ocalała natomiast niewielka synagoga zwana "Na Górce", a właściwie dom modlitwy Natana Spiry (1583-1633). Ten rabin-mistyk, wykładający kabałę - judaistyczny prąd filozoficzny oparty m.in. na mesjanizmie i magii liczb - od tytułu swojej książki nazywany był Megale amukoth (Odsłaniający tajemnice). Powszechnie uważano go za cudotwórcę. Synagoga, zbudowana w XVII wieku, stała przy ulicy Na Przejściu 2 (u zbiegu z ulicą Szeroką). W czasie ostatniej wojny zrujnowana, została później rozebrana. Grób rabina Spiry znaleźć można na cmentarzu Remuh.

Po drugiej, północnej stronie ul. Szerokiej (nr 6), stoi budynek rytualnej łaźni - tzw. mykwy, z basenem zasilanym przez źródełko. Mykwa ta istniała już w roku 1567, bowiem zachował się datowany zapis o tragicznym wypadku, jaki się tu wydarzył. Na skutek zapadnięcia się podłogi utonęło wówczas dziesięć niewiast zażywających kąpieli. Kobietom żydowskim nie wolno było zresztą kąpać się gdzie indziej (z wyjątkiem kąpieli leczniczych), a łaziebnik miał obowiązek grzać wodę w każdy piątek. Później budynek kilkakrotnie przebudowywano, a jego dzisiejszy kształt architektoniczny pochodzi z początku XIX wieku. Wewnątrz zwraca uwagę sala o odtworzonych filarach z głowicami z początku XVII wieku, a także kilka zachowanych XVI-wiecznych detali.

Północną pierzeję placu zamyka okazała kamienica Landauów (nr 2) z ceglano-kamienną fasadą, powstały w końcu XVIII wieku w wyniku połączenia trzech mniejszych XVI-wiecznych domów, przylegających do murów obronnych. We wnętrzach zachowało się kilka kolebkowo sklepionych sal, międzyokienne żłobkowane kolumny z toskańskimi kapitelami i wiele innych detali świadczących o bogatej przeszłości stojących tu niegdyś kamieniczek. Dom ten niesłusznie identyfikowany jest jako dwór (pałac) Jordanów, który rzeczywiście stał do XVIII wieku, ale w okolicach dzisiejszego pl. Nowego.

Kończąc wątek ul. Szerokiej wspomnieć należy o zieleńcu z grupą drzew po stronie północnej, naprzeciw synagogi Remuh. Do ostatniej wojny był w tym miejscu otoczony murem, niewielki cmentarzyk. Wedle przekazywanej legendy przed laty odbywać miało się tu wesele żydowskie. Rozpoczęło się w piątek po południu i przeciągnęło, mimo napomnień rabina o zbliżającym się szabacie, do późnego wieczora. Wtedy rabin rzucił klątwę, dom zapadł się pod ziemię, a wszyscy weselnicy zginęli. Ku przestrodze działkę otoczono murem pozbawionym wejścia... Według innych, bardziej racjonalnych teorii, cmentarzyk ten mógł kryć ofiary jakiejś epidemii, grzebane - aż do końca XIX wieku - zawsze osobno. Prawdopodobnym jest też, że była to kiedyś najstarsza część sąsiedniego cmentarza, odcięta po regulacji ulic i otoczona murem.

Posłuchaj więcej o ulicy Szerokiej.



Plik pochodzi z audio przewodnika Kraków Miasto Magiczne, który w całości pobierzesz na www.guidebuy.pl oraz wypożyczysz w punktach InfoKraków.

Pliki audio znajdziesz także przy opisach ulic Floriańskiej i Kanoniczej, Rynku Głównego, katedry i zamku na Wawelu, fabryki Schindlera oraz dzielnic: Kazimierza, Podgórza i Zwierzyńca.