Kościół i fort św. Benedykta

Wysoko na skraju skalistego wzniesienia podgórskich Krzemionek (235 m), zapewne w XI w. stanął kościół św. Benedykta. Być może ufundowali go benedyktyni z Tyńca, na co wskazywałoby imię patrona. Jednak to tylko przypuszczenia, gdyż najstarsza historia zbudowanej tu pierwotnie romańskiej rotundy tonie w dziejowej pomroce. Wiadomo tylko, że w połowie XIII w. kościół należał do norbertanek ze Zwierzyńca, co potwierdził też dziejopis Jan Długosz. Najdawniejsza architektura kościoła zatarta została poprzez późniejsze przebudowy, w tym gruntowną, przeprowadzoną u schyłku XVI w. Przeprowadzone później badania wykazały jednak, że ściany zbudowane są w niższych partiach z ciosowego kamienia, charakterystycznego dla budowli romańskich. Uzupełnia je nadbudowa z gotyckiej cegły. Kryty gontem dach, ozdobiony jest maleńką barokową sygnaturką z krzyżem o podwójnych ramionach, nawiązującym do tradycji zakonu duchaków, którzy - po norbertankach - opiekowali się przez kilka stuleci tym kościołem.

Wnętrze kryje nawę nakrytą sklepieniem krzyżowym i barokowe wyposażenie. Zobaczyć je można jednak tylko raz w roku. Jak każe tradycja, w pierwszy wtorek po Wielkanocy odprawiana jest tu msza, a cała okolica ożywia się za sprawą Rękawki.

Jest to odpust i radosny festyn, wywodzący się ze starosłowiańskich kultów. Jego nazwa jest pamiątką po legendzie o pierwszym władcy Krakowa, Kraku, któremu lud usypał z wdzięczności kopiec-mogiłę nazwany jego imieniem. Ziemia na kopiec noszona miała być w rękawach - stąd nazwa. Ów liczący 16 m wysokości kopiec, usypany prawdopodobnie w VIII w., stoi kilkaset metrów dalej, po drugiej stronie przedzielonego dziś szosą wzgórza Lasoty. W jego kierunku prowadzi biegnąca nad drogą kładka.

W połowie XIX w., w ramach prowadzonej przez Austriaków akcji umacniania Twierdzy Kraków, w sąsiedztwie kościoła św. Benedykta zbudowano fort, tzw. basztę maksymiliańską. Ten rzadki, jeden z nielicznych tego typu w Europie, dobrze zachowany zabytek sztuki obronnej od lat czeka na solidną renowację i rozsądne zagospodarowanie. Z rozległej łąki w sąsiedztwie, popularnego miejsca spacerów i wypoczynku, podziwiać można niepowtarzalną panoramę Krakowa.