Podgórze

W roku 1784 arcyksiążę austriacki Józef II nadał prawa miejskie osadzie, istniejącej na prawym brzegu Wisły już w średniowieczu. Nowe miasto przyjęło używaną już od pewnego czasu nazwę - Podgórze. Cesarski edykt wymuszony był niejako przez niekorzystną dla Austrii sytuację, zaistniałą po pierwszym rozbiorze Polski, kiedy to Kraków pozostał w Rzeczypospolitej, a Wisła stała się rzeką graniczną. Podkreślić należy jednak, że osada miała utrwalony - zapewne już w XVI w. - układ urbanistyczny, skupiony wzdłuż dzisiejszych ulic Brodzińskiego, Staromostowej, Józefińskiej i wokół Rynku Podgórskiego, a więc blisko dawnego, pierwszego mostu na Wiśle. Most ten, biegnący na wysokości dzisiejszej ul. Gazowej, łączył Kraków z ważnym gospodarczo (przede wszystkim ze względu na transport soli) Traktem Wielickim.

Czasy austriackie to dla Podgórza okres dynamicznego rozwoju, w mieście kwitł przemysł. Pod koniec XIX w. było ono dziewiętnastym co do wielkości miastem monarchii austro-węgierskiej, dorównując Nowemu Sączowi czy czeskiemu Ołomuńcowi. Dzięki temu Podgórze mogło być nie tylko konkurentem, ale też partnerem dla Krakowa.

Z chwilą realizacji idei Wielkiego Krakowa (1904-1910), polegającej na przyłączeniu do miasta sąsiednich gmin, stało się jasne, że przystąpienie do tej koncepcji Podgórza jest tylko kwestią czasu. I tak, po żmudnych pertraktacjach, w roku 1915 Podgórze zostało XXII dzielnicą Krakowa. Niebawem to stąd, z koszar przy ul. Kalwaryjskiej (dziś stoją w tym miejscu obiekty KS "Korona"), 31 października 1918 r., por. Antoni Stawarz kierował brawurową akcją bezkrwawego przejęcia Krakowa z rąk austriackiego zaborcy.

Historia Podgórza wiąże się niestety również z eksterminacją mieszkańców Krakowa (i okolic) pochodzenia żydowskiego. Wiosną 1941 r. hitlerowcy utworzyli tu getto - zamkniętą, otoczoną murem dzielnicę żydowską, którą krwawo zlikwidowali dwa lata później.