Ulice Piłsudskiego i Retoryka

Trakt ten wytyczono na początku XIX stulecia, w miejscu dawnej drogi do Woli Justowskiej. Wtedy też pojawiła się pierwotna (funkcjonująca do 1933 r.) nazwa ulicy - Wolska.

Dzisiejsza ulica Piłsudskiego zyskała swój obecny kształt w ostatniej ćwierci XIX wieku. Wiele uwagi poświęcono wówczas urbanistycznej kompozycji traktu, toteż efekty były znakomite. Od strony Błoń podziwiać można było w perspektywie wieże: kościoła Mariackiego i Ratuszową, a od strony Plant rozpościerał się niepowtarzalny widok na Kopiec Kościuszki. Nic więc dziwnego, że ulica miała od zawsze charakter reprezentacyjny, o czym świadczy zachowana zabudowa - szczególnie lewej pierzei (patrząc od strony Plant). Godny uwagi jest tu dawny pałac Potulickich (nr 4), wzniesiony w latach 1874-1875 przez Filipa Pokutyńskiego. Po pożarze podczas drugiej wojny światowej neobarokowy dotąd pałac przebudowany został w duchu neoklasycyzmu. Nieco dalej (nr 12), stanął neorenesansowy pałacyk Krasińskich (1883-1884), zakupiony później przez wybitnego kolekcjonera numizmatów i starodruków, hrabiego Emeryka Hutten-Czapskiego, który przebudował go na potrzeby przyszłego muzeum (proj. Tadeusz Stryjeński, 1896 r.). Dziś mieści się tu oddział Muzeum Narodowego.

W dalszej części ulicy, po prawej, podziwiać można gmach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół", wzniesiony w roku 1889 według projektu Karola Knausa. Dość szybko okazało się, że gabaryty gmachu nie odpowiadają rosnącym potrzebom "Sokoła". Prace związane z rozpoczętą w roku 1894 przebudową powierzono Teodorowi Talowskiemu, a boczna fasada, zwieńczona malowniczym szczytem, oddaje twórczy niepokój charakterystyczny dla dokonań tego wybitnego architekta.

Kilka projektowanych przez niego, reprezentacyjnych kamienic z lat 80. i 90. XIX w., o urozmaiconych, eklektycznych fasadach, stanowi niewątpliwą atrakcję sąsiedniej ul. Retoryka:

Nr 1-2 – Pod śpiewającą żabą; nazwę kamienicy uzasadnia rzeźba muzykującej żaby, umieszczona na fasadzie. Pochodzi ona od rechotu żab, jaki było słychać w okolicy, gdyż środkiem ulicy płynęła Rudawa, oraz z przeznaczeniem budynku - otworzono tam szkołę muzyczną.

Nr 7 – Festina lente; była kamienicą własną Talowskiego. Powstała w 1887 roku. W 1929 roku dobudowano do niej trzecie piętro, wtedy też zniszczono oryginalny portal. Fasada jest asymetryczna, zbudowana z różnych materiałów. Znajdują się na niej inskrypcje: Festina lente (Śpiesz się powoli) i Ars longa vita brevis (Życie krótkie, sztuka długotrwała) oraz kartusz z nazwiskiem autora i tarcza herbowa.

Nr 9 – Pod Osłem; na fasadzie tej kamienicy Talowski umieścił głowę osła, który symbolizuje upór. Najwyraźniej architekt uważał, że jest to zaleta, nie wada, ponieważ zwierzę ma ilustrować inskrypcję, nawołującą do upartego dążenia do celu: Faber est suae quisque fortunae (Każdy jest kowalem swojego losu).

Nr 15 – z sentencją Długo myśl - prędko czyń.