Wesoła i ulica Kopernika

Dzisiejsza ulica Kopernika, główny trakt tej części miasta, stanowiła już w czasach średniowiecznych fragment ważnej trasy biegnącej przez Mogiłę w kierunku Sandomierza i dalej, aż na Ruś. Po lokacji miasta i wzniesieniu na przełomie XIII i XIV w. murów miejskich, traktowano ją jako przedłużenie ulicy Mikołajskiej i taką też nazwą określano jeszcze przez wiele dziesiątków lat. Nie zmieniało to faktu, że znalazła się ona wraz z niewielką osadą już poza miastem.

W roku 1639 na przedmieściu tym magnatka, żona kanclerza wielkiego koronnego Katarzyna Zamoyska założyła jurydykę Wesoła. Nie podlegała ona władzy miasta, a jedynie arystokratycznej rodzinie, do której należała i - jak wszystkie pozostałe jurydyki - zlikwidowana została przez władze austriackie u progu XIX wieku. Chociaż główną ulicę dawnej jurydyki nazwano imieniem Mikołaja Kopernika już w roku 1858, długo jeszcze używano określenia - "Wesoła". Po likwidacji dzielnic katastralnych (1954 r.), nazwa ta powoli odchodzi w zapomnienie.

Dziś ulica kojarzy się przede wszystkim z lokowanymi tu począwszy od lat 80. XVIII wieku szpitalami i klinikami. Ciekawostką jest położony w ogrodzie klasycystyczny pałacyk mieszczący w latach 20. XIX wieku lożę masońską, a dziś - Collegium Medicum UJ (nr 7).

Obok najstarszego, średniowiecznego jeszcze kościoła św. Mikołaja i najmłodszego na ulicy, należącego do oo. Jezuitów, ulica Kopernika może poszczycić się jeszcze dwoma barokowymi kościołami. Starszy z nich - św. Łazarza - ukończony po kilkudziesięciu latach budowy w roku 1683, wyróżnia się rzadko spotykanym, jednolitym wystrojem z czarnego, dębnickiego marmuru. Fasadę zdobią posągi Matki Bożej Niepokalanie Poczętej (patronki kościoła) oraz świętych: Jana i Teresy z Ávila. W sąsiednim klasztorze mieści się jeden z oddziałów szpitala uniwersyteckiego.

Drugą barokową świątynią jest kościół św. Teresy, wzniesiony w latach 1717-1730 na niespotykanym w Krakowie planie krzyża greckiego (czyli równoramiennego). Zwieńczoną trójkątnym tympanonem fasadę w typie późnego, rzymskiego baroku, zdobi plastyczny portal z czarnego marmuru. We wnętrzu godna uwagi jest stiukowa, geometryczna dekoracja kolebkowego sklepienia. Na dziedzińcu stoi marmurowa kolumna maryjna (1668 r.). Połączony z kościołem klasztor ss. Karmelitanek Bosych wiąże się z tragiczną historią obłąkanej zakonnicy Barbary Ubryk, którą więziono w celi przez ponad 20 lat, aż do ujawnienia tej klasztornej tajemnicy w roku 1869.

Opuszczając ulicę Kopernika warto odwiedzić Ogród Botaniczny, założony tu w roku 1783 na terenie ówczesnej posiadłości książąt Czartoryskich. Od strony ulicy, po przebudowie wcześniejszego pałacyku, urządzono Obserwatorium Astronomiczne. Jego budynek - pomimo licznych przebudów - zachował neoklasycystyczny charakter. Dziś mieści się tu Zakład Klimatologii UJ oraz Muzeum Botaniczne.