Arsenał Królewski

Tę ważną ze względów strategicznych budowlę wzniósł u stóp Wawelu w roku 1533 król Zygmunt Stary. Arsenał, położony tuż przy Bramie Grodzkiej, należał do miejskiego systemu fortyfikacji. Mury przylegały bowiem nieopodal do umocnień zamku, tworząc wokół miasta zamknięty pierścień. Gruntownie przebudowany przez Władysława IV w roku 1643, arsenał nosi odtąd jego imię. Ta druga budowla, wymurowana z cegły i ciosów kamiennych w stylu wczesnobarokowym, była pierwotnie parterowa - z dwoma pięterkami po bokach i trzema bramami. Mieściła ponad 50 dział i ludwisarnię.

Zachował się bez zmian bogato zdobiony, boniowany portal centralnej bramy, z opatrzoną w inskrypcję tablicą fundacyjną z czarnego marmuru oraz kolebkowe sklepienia na parterze. Bardzo podobny portal - być może tego samego autora - podziwiać można nieopodal w klasztorze oo. Misjonarzy przy ulicy Stradomskiej 4.

W XIX wieku gmach dwukrotnie przebudowywano i podwyższano (podczas przebudowy na koszary). Nadbudowa czwartego, ukrytego w attyce piętra, połączona ze zdecydowanym uproszczeniem wizerunku fasady w duchu modernizmu, miała miejsce w roku 1927, kiedy budynek adaptowano na potrzeby Instytutu Geografii UJ (proj. Stanisław Filipkiewicz). Od 2005 roku mieści się tu Instytut Polonistyki UJ.