Barbakan

Perła krakowskich fortyfikacji – gotycki barbakan, zwany też bardziej swojsko Rondlem – powstał w związku z narastającym w końcu XV wieku zagrożeniem ze strony Turków. Wzniesiono go w latach 1498-1499 na polecenie króla Jana Olbrachta, który po zakończonej porażką wyprawie wołoskiej bał się odwetu. Głównym budulcem była cegła. Z kamienia wykonano jedynie konsole podtrzymujące konstrukcje ganków i wieżyczek. Grubość murów sięga 3m, wewnętrzna średnica budowli to prawie 25 m, a szczególne wrażenie robią trzy kondygnacje strzelnic ze 130 otworami. Barbakan wieńczą tzw. machikuły – murowany ganek ze stanowiskami strzelniczymi i otworami w podłodze, przez które wylewano na atakujących rozgrzaną smołę, bądź wrzątek. Nad całością góruje siedem wieżyczek obserwacyjnych.

Komunikacja odbywała się przez ostrołukową bramę wjazdową z mostem zwodzonym, przerzuconym nad wypełnioną wodą fosą. Stanowiła ona dla atakujących poważną, bo szeroką na 25 m i głęboką na ok. 4m przeszkodę. Budowlę łączyła z murami obronnymi tzw. szyja – murowany, warowny korytarz, biegnący wprost do Bramy Floriańskiej.

Jednym z głównych zadań Barbakanu była obrona postawionego nieopodal – tuż za linią murów – Arsenału Miejskiego. Usytuowany pomiędzy basztami Stolarską i Ciesielską był budowlą parterową przeznaczoną do składowania dział, z głębokimi piwnicami, gdzie przechowywano proch. W drugiej połowie XIX wieku przebudowano go na cele muzealne: dziś jest częścią Muzeum Książąt Czartoryskich.

Przez kilka stuleci Barbakan skutecznie pełnił swą rolę i mimo ataków nigdy nie został bezpośrednio zdobyty. Podczas ostatniego z oblężeń, w czasie konfederacji barskiej (1768 r.), zasłynął jeden z broniących go rzemieślników, pasamonik Marcin Oracewicz, który z fuzji nabitej podobno guzem od żupana śmiertelnie trafił dowodzącego wojskami rosyjskimi generała Panina. Czyn ten upamiętnia umieszczona na murze tablica.

Podczas akcji rozbiórki murów miejskich (1817 r.) usiłowano wyburzyć również Barbakan. Przeciwstawił się temu jednak zdecydowanie senator Feliks Radwański. Dzięki jego uporowi i determinacji ocalał też fragment sąsiednich fortyfikacji, z Bramą Floriańską i trzema basztami. Niestety nie udało się ocalić tzw. szyi, wyburzonej już w trakcie realizacji Plant (ok. 1825 r.).

Krakowski Rondel to jeden z trzech istniejących do dziś gotyckich barbakanów – takie zachowały się jeszcze tylko w Carcassonne we Francji i w niemieckim Görlitz – i bez wątpienia jest spośród nich największy i najlepiej zachowany.

Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.