Komnaty królewskie

Podczas przebudowy gotyckiego dotąd zamku na Wawelu, przeprowadzonej w latach ok. 1502 - ok. 1540 z inicjatywy i fundacji Zygmunta Starego, powstała odznaczająca się wielkim artystycznym smakiem renesansowa pałacowa rezydencja. Dziś jest jednym z największych i najwspanialszych polskich muzeów. Wejście do komnat znajduje się we wschodnim skrzydle zamku.

W salach na pierwszym piętrze zaaranżowano ekspozycję nawiązującą do ich dawnego charakteru i wyposażenia. Piętro to (tzw. gmachy średnie), mieściło kiedyś głównie mieszkania królewskie. Szczególnie godne uwagi sale znajdują się na prawo od klatki schodowej. W trzech z nich zachowały się piękne malowane stropy drewniane, a na ścianach pod nimi fryzy zwane dawniej krańcami.

Narożna, ostatnia z sal to sypialnia Zygmunta Starego. To podobno tam król wydał ostatnie tchnienie. Później mieszkał w niej jego syn Zygmunt II August. Jak głosi legenda, w tej komnacie czarnoksiężnik Jan Twardowski miał wywoływać dla króla ducha ukochanej, przedwcześnie zmarłej żony, Barbary Radziwiłłówny. Pod XVI-wiecznym stropem biegnie malowany fryz z medalionami ujętymi w groteski i girlandy (ok. 1530 r.). Obok okazałych, gotycko-renesansowych odrzwi (typowych dla wawelskiego zamku), zwraca uwagę piec (XVII/XVIII w.), przywieziony ze zrujnowanego w czasie pierwszej wojny światowej zamku w Wiśniowcu na Wołyniu (dwa inne zestawiono w sąsiednich salach).

Po drugiej stronie schodów mieści się kilka komnat, które przed drugą wojną światową przekształcono w prywatny apartament prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego (1930 r.). W czasie okupacji mieściło się tam mieszkanie gubernatora Hansa Franka. Najciekawszą z sal jest tzw. alchemia, której sklepienie wspiera się na jednym filarze. Jej nazwa pochodzi od pracowni, którą wedle tradycji urządził tu Zygmunt III Waza, by prowadzić wspólnie z alchemikiem Sędziwojem tajemnicze doświadczenia (poszukiwali głównie metody zamiany dowolnego metalu w złoto).

Drugie piętro zwano gmachami wyższymi lub z włoska - piano nobile. Tu mieściły się sale reprezentacyjne, gdzie monarchowie sprawowali swoje królewskie obowiązki - przyjmowali delegacje, udzielali audiencji i sprawowali sądy. Południowo-wschodni róg piętra zajmuje sala zwana Poselską, bądź Pod Głowami, od umieszczonych w kasetonach stropu rzeźbionych i polichromowanych głów (ok. 1540 r.). Niegdyś było ich aż 194. Dziś pozostało zaledwie 30. Z jedną z nich, głową kobiety z przepaską na ustach wiąże się legenda. Gdy król Zygmunt August wydawał jakiś ważny wyrok sądowy, głowa miała przemówić: Rex Auguste iudica iuste (Królu Auguście, sądźcie sprawiedliwie). Król posłuchał rady, jednak od tamtej pory usta kobiety zasłania przepaska, aby już nigdy nie ingerowała w królewskie decyzje.

Komnaty północnego skrzydła zamku zostały przebudowane w stylu barokowym po pożarze w 1595 roku. Jedna z piękniejszych - sala Pod Ptakami - mieści się u zbiegu północnego i wschodniego skrzydła. Nazwa sali pochodzi od blaszanych ptaków wiszących niegdyś u sufitu, a dziś uzasadnia ją fryz z malowanymi ptakami otaczający całą salę. Jej ozdobą są marmurowy kominek projektu Giovanniego Trevano i portale z herbami dynastii Wazów. Strop zdobią plafony pędzla Tomasza Dolabelli. Wystrój uzupełniają XVIII-wieczne wytłaczane skóry zwane kurdybanami, zakrywające ściany na podobieństwo tapet. Była to ulubiona komnata Zygmunta III Wazy. Przylega do niej niewielka kaplica, w której król zwykle słuchał mszy św. Zwraca w niej uwagę bogata stiukowa dekoracja i ołtarz z tryptykiem Św. Trójcy (z drugiej połowy XVI w.), przeniesionym tu z klasztoru Dominikanek na Gródku.

Na drugim końcu skrzydła północnego podziwiać można największą z zamkowych sal - Senatorską. Kiedyś odbywały się tu wielkie przyjęcia, bale i uroczystości dworskie. W roku 1518 odbył się tu pierwszy królewski ślub - Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Dziś zdobią ją przede wszystkim arrasy.

Kolekcję tkanin wykonano w brukselskich warsztatach na specjalne zamówienie króla Zygmunta Augusta w latach 1550-1560. Obejmuje ona arrasy ze scenami biblijnymi ujęte w 3 serie: Dzieje Adama i Ewy, Historia Noego i Dzieje wieży Babel, werdiury - arrasy ze scenami pejzażowo-zwierzęcymi, arrasy herbowe - z herbami Polski i Litwy lub inicjałami króla Zygmunta Augusta oraz arrasy groteskowe. W skład kolekcji, prezentowanej też w wielu innych salach pałacu, wchodzi 136 tkanin (dodatkowo dwa arrasy prezentowane są poza Krakowem - w Warszawie i w Amsterdamie). Ich znaczenie podnosi fakt, że zostały zamówione specjalnie dla zamku wawelskiego, stąd ich rozmiary są idealnie dopasowane do jego wnętrz. Arrasy są najcenniejszym zespołem eksponatów w zamku.

Więcej o zwiedzaniu Komnat Królewskich przeczytasz w dziale Muzea.