Skarbiec Koronny i Zbrojownia

Dzieje skarbca na Wawelu sięgają prawdopodobnie zamierzchłych czasów Bolesława Chrobrego (X/XI w.). Już wówczas próbowano gromadzić - niestety nieskutecznie - pamiątkowe insygnia. Dopiero począwszy od czasów Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego - czyli w XIV wieku - ten zamiar się powiódł. Pomieszczenia przeznaczone wtedy na skarbiec pokrywały się z dzisiejszymi - położonymi na parterze w narożniku północno-wschodnim zamku, w wieży zwanej później Kurzą Stopką. Później rozszerzono skarbiec o salę zwaną Jagiełły i Jadwigi, w sąsiedniej wieży Duńskiej. Odtąd próbowano tu gromadzić najcenniejsze pamiątki narodowe, jak insygnia królewskie, szaty czy kosztowności. Od roku 1510 skarbiec stał się nawet czymś w rodzaju instytucji państwowej, mającej za zadanie chronić to szczególne dziedzictwo, a klucze do niego mieli tylko upoważnieni senatorowie. Wtedy rozdzielono też zapewne definitywnie skarbce: koronny i katedralny.

Skarbiec Koronny oddzielony został tym samym od prywatnego majątku kolejnych władców i być może dlatego pozostał na Wawelu po przeniesieniu się dworu królewskiego do Warszawy. Jego bogactwa zaspokajały zapewne rosnące wydatki państwa w licznie prowadzonych wojnach. Pomimo, że uniknął grabieży podczas najazdu szwedzkiego, niebawem zubożyła go uchwała rodzimego sejmu (1673 r.) nakazująca m.in. wyprzedaż niemal całego zbioru drogocennych klejnotów. Pomimo strat, jakie nastąpiły w ciągu XVIII wieku, ostatni spis inwentarzowy (1792 r.) doliczył się jeszcze 120 przedmiotów, pokazanych wtedy na wystawie. Włamanie i kradzież dokonana przez Prusaków, którzy zajęli Kraków w roku 1795, położyły kres istnieniu skarbca. Największą i nieodwracalną stratą było zrabowanie insygniów koronacyjnych królów polskich - Prusacy przetopili korony na kruszec, a drogie kamienie i perły sprzedali.

Częściowe odtworzenie zawartości Skarbca stało się możliwe dopiero po roku 1918 i prowadzonej później rewindykacji (na mocy m.in. podpisanego z Rosją w roku 1921 traktatu ryskiego). Niebawem zaczęły napływać liczne dary, uruchomiono też zakupy i depozyty. Zbiory udostępniono ponownie w roku 1930.

Najstarszym i jedynym zachowanym insygnium koronacyjnym dynastii Piastów jest miecz pochodzący prawdopodobnie z pierwszej połowy XIII wieku, zwany Szczerbcem, używany od czasów Władysława Łokietka jako miecz koronacyjny. Inne eksponaty Skarbca to m.in. miecz Zygmunta Starego z pierwszej połowy XVI w. służący do pasowania rycerzy, chorągiew Zygmunta Augusta (1553 r.), miecz Stefana Batorego (dar papieża Grzegorza XIII), buzdygan królewski z drugiej połowy XVI wieku oraz klejnoty i precjoza.

W trzech piwnicach - gotyckiej i dwóch renesansowych - mieści się zbrojownia. Eksponowany jest tu jeden z najpoważniejszych zbiorów militariów w Polsce. Obejmuje on zbroje husarskie i karacenowe, kolekcję tarcz, hełmów, liczne przykłady broni drzewcowej i palnej. W piwnicach zgromadzono armaty i moździerze oraz kopie chorągwi krzyżackich, zdobytych w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku.

Więcej o zwiedzaniu Skarbca i Zbrojowni przeczytasz w dziale Muzea.