Historia Zwierzyńca i Półwsia Zwierzynieckiego

Mnóstwo zieleni, tajemnicze zakątki i ciekawa, zróżnicowana architektura, z niepowtarzalnym, wtopionym w krajobraz wzgórza osiedlem, zwanym niekiedy Urzędniczym, czynią ze Zwierzyńca jedno z najbardziej urokliwych miejsc. Z otoczonego w połowie XIX wieku austriackimi fortyfikacjami Kopca Kościuszki (1820-1823 r.), a także z Kopca Józefa Piłsudskiego (1934-1936 r.) rozciągają się wspaniałe panoramy. Widać stąd nie tylko cały Kraków, ale i Pogórze Karpackie, a niekiedy - nawet Tatry.

Zwierzyniec był w średniowieczu wsią należącą do zgromadzenia ss. Norbertanek, wzmiankowaną po raz pierwszy w dokumentach już w XII wieku. Na przestrzeni kolejnych stuleci zamieszkiwali go przede wszystkim murarze, wozacy i dorożkarze. Od Krakowa oddzielało go tzw. Półwsie - przedmieście zamieszkałe z kolei przez flisaków (z nimi wiąże się legenda o Lajkoniku), piaskarzy, drobnych kupców oraz urzędników niższej rangi. Chociaż już na naszych oczach znikały ze Zwierzyńca i Półwsia charakterystyczne, otoczone ogrodami i ogródkami niewielkie gospodarstwa i drewniane chaty, gdzieniegdzie przetrwały relikty dawnej, przeważnie drewnianej podmiejskiej zabudowy. Można je jeszcze oglądać przy ulicy Królowej Jadwigi - głównym trakcie dawnego Zwierzyńca (m.in. numery 88, 96, 98 i 120).

Na Półwsiu - lokowanym na prawie niemieckim, z wydzielonej części Zwierzyńca przez przeoryszę ss. Norbertanek Stredkę (1327 r.) - rolę głównej arterii pełniła od zawsze wytyczona jeszcze w średniowieczu droga, nazwana u progu XX wieku ulicą Kościuszki. Prowadziła ona niegdyś tylko do klasztoru Norbertanek i kościoła Najświętszego Salwatora, później przedłużono ją (dziś ul. Księcia Józefa) w kierunku przeprawy do Tyńca i Bielan. W połowie XIX wieku przebudowana ulica Kościuszki zyskała znaczenie strategiczne - połączyła fortyfikacje powstającej właśnie Twierdzy Kraków. Przez długi czas wśród niskiej, podmiejskiej zabudowy najwyższym budynkiem ulicy był XVII-wieczny Dwór Łowczego - dziś pięknie odnowiony i zaadaptowany przez wydawnictwo Znak (ul. Kościuszki 37).

W roku 1910 Półwsie wraz ze Zwierzyńcem zostało włączone do Krakowa. Niebawem na wzgórzu salwatorskim ukończono budowę efektownie rozplanowanego Osiedla Urzędniczego, wzorcowego miasta-ogrodu (1909-1913).

Częścią dawnego Półwsia Zwierzynieckiego są również Błonia - jedyna w swoim rodzaju łąka w centrum wielkiego miasta. Kiedyś należała do ss. Norbertanek, które przekazały ją miastu w roku 1366, w zamian za dom przy ulicy Floriańskiej. Kamienica spłonęła kilka lat po transakcji, co stało się początkiem ciągnącego się przez wieki sporu między zakonem a Radą Miejską. Norbertanki pożałowały bowiem niefortunnej transakcji i próbowały odzyskać Błonia, odwołując się do króla i Stolicy Apostolskiej. Bezskutecznie - wielkie pastwisko, jakim były Błonia, pozostało przy mieście, zakon musiał się zadowolić pogorzeliskiem...

Posłuchaj więcej o Zwierzyńcu.



Plik pochodzi z audio przewodnika Kraków Miasto Magiczne, który w całości pobierzesz na www.guidebuy.pl oraz wypożyczysz w punktach InfoKraków.

Pliki audio znajdziesz także przy opisach ulic Floriańskiej, Szerokiej i Kanoniczej, Rynku Głównego, katedry i zamku na Wawelu, fabryki Schindlera oraz dzielnic: Kazimierza i Podgórza.